Recensie door Hans van Velzen in de Steenwijker Courant van 17 september 2025
‘Ik wil beelden maken, niet ontwerpen’: Ruud Kuijer verbindt industrie met kunst
Ruud Kuijer: “Of je nu met alle regeltjes en krapte aan ruimte projecten als ‘Waterwerken’ kan maken, betwijfel ik.” Wel begeleidde hij in 2024 nog zes jonge kunstenaars die de kans kregen om het industrieterrein aantrekkelijker en toekomstbestendiger te maken door nieuwe levensgrote sculpturen. Foto: Hans van Velzen
Een industrieterrein bij een haven, gaat dat samen met kunst? In eerste instantie denk je ‘nee’. Maar in Utrecht bewijst beeldhouwer Ruud Kuijer dat het wel kan met zijn imposante ‘Waterwerken’. Nadeel is dat er weinig voorbijgangers zijn. „Je moet er echt naar toe gaan. Net zoals je dat doet met een museum,” zo zegt de maker tijdens de eerste lezing dit seizoen in De Meenthe van de stichting VORK over beelden in de openbare ruimte.
Dinsdagavond kwamen zo’n 80 belangstellenden op de lezing in De Meenthe af. Kuijer maakte er bijna een college van over ontwikkelingen in de beeldende kunst vanaf de Tweede Wereldoorlog. Boeiend vanaf het begin, waarbij vooral zijn uitleg over de totstandkoming van zijn sculpturen bewondering afdwong voor zijn vernieuwende en gedurfde werkwijzen.
Afvalmateriaal
Eeuwenlang werkten beeldhouwers met marmer of brons. Pas sinds de 20e eeuw kwam het inzicht dat er ook beelden – driedimensionale installaties – te maken zijn met heel andere materialen zoals ijzer, staal en later beton. Al voor de Eerste Wereldoorlog werd er volop geëxperimenteerd, zoals door Picasso en de Rus Vladimir Tatlin. Deze maakte onder meer abstracte kunstwerken van planken en afvalmateriaal. Ook in veel werken van Kuijer zijn ‘afvalproducten’ te herkennen. Badkuipen en emmers, en zelfs een septictank die door foutieve plaatsing ingedeukt was. „Met troep kan je prima een sculptuur maken,” aldus Kuijer, „als het maar voorkomt uit een visie.”
Beton
Sinds 2002 werk Kuijer vooral met beton. Zijn enthousiasme voor dit ‘brute’ materiaal is groot. Beton heeft van zichzelf geen vorm, maar is, bij de juiste samenstelling, ideaal materiaal om vormen over te nemen. Zijn beroemde reeks ‘Waterwerken’ is daar het bewijs voor. Maar liefst zeven sculpturen staan langs het Amsterdam-Rijnkanaal in Utrecht te schitteren, met elkaar verbonden door een talud. Bijzonder en heel groot. Dat laatste kon in de overtuiging van de beeldhouwer niet anders, gezien de robuuste omgeving waarin ze staan: enorme bruggen, gebouwen en een kanaal van 100 meter breed. Dan valt alles wat klein en verfijnd is in het niet. Deze industriële omgeving was niet alleen perfect geschikt voor het materiaal dat hij gebruikt, zij gaf hem ook veel vrijheid. Bezwaarschriften van omwonenden tegen zijn geplande kunstwerken van gewapend beton kwamen er niet.
Team
Kuijer bedenkt niet van tevoren zijn werken. Hij heeft een ruw idee van wat er moet komen, maar al werkend ontwikkelt hij de vormen. „Een goed idee kan een vertrekpunt zijn, maar het maakproces leidt mij vaak naar nieuwe ideeën en vormen.” Zijn sculpturen zijn dan ook niet exclusief zijn werk, maar van een heel team van betonvlechters, timmermannen, betonspecialisten en noem maar op. Ook zij hebben invloed op het eindresultaat. Inmiddels omvat zijn oeuvre meer dan 500 werken, in Nederland maar ook in het buitenland. Zo staat er in Panama op het kunstmatig opgespoten eiland een enorm werk van zijn hand te pronken. Aan zijn Utrechtse ‘Waterwerken’ werkte hij 10 jaar. Dankzij de actieve ondersteuning van het stadsbestuur van de Domstad, kon het project worden gerealiseerd. Ook een groot aantal bedrijven hielp mee, al dan niet financieel. Groot voordeel was dat hij jaren zelf als chauffeur op een betonmixervrachtauto had gewerkt. Dat leverde hem een uiterst nuttig netwerk op. Zeker omdat hij de taal sprak van de betonmakers.
Afscheid
De afgelopen twee seizoenen openden de VORK-lezingen altijd met een speciaal voor de gelegenheid geschreven en voorgedragen gedicht van Theo van de Bles. Deze avond was hij er wel, maar helaas geen gedicht. „Na twee jaar vond ik het genoeg. Ik heb nu weer andere projecten. Het voordeel nu is dat ik onbevangen kan luisteren naar de lezing. Dat is toch weer een andere ervaring.”
De eerstkomende VORK-lezing in de Meenthe is op woensdag 22 oktober door Birthe Leemeijer onder de titel: A sailor went to see.
Door de speciale verlichting worden de Waterwerken ’s nachts mogelijk nog imposanter en komt de verwevenheid met de industriële omgeving volledig tot haar recht. Foto: Hans van Velzen